دنیل برنبویم (Daniel Barenboim)، پیانیست و رهبر ارکستر مشهور آرژانتینی-اسرائیلی است که به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهرههای موسیقی کلاسیک در قرن بیستم و بیست و یکم شناخته میشود. او نه تنها به خاطر تکنیکهای بینظیرش در نواختن آثار بتهوون، موتزارت و شوپن، بلکه به دلیل تلاشهایش در استفاده از موسیقی به عنوان ابزاری برای گفتوگوی صلحآمیز و پیوند میان فرهنگها (از جمله تأسیس ارکستر دیوان شرق-غرب) شهرت جهانی دارد. آنچه در ادامه میخواهید، بخشی از یک گفتگوی دنیل برنبویم است که به مساله نظری موسیقی میپردازد.
صحبت از چگونگی گوش دادن به موسیقی دشوار است؛ زیرا موسیقی برای هر فرد معنایی متفاوت دارد و حتی برای یک نفر در زمانهای مختلف، تجربهای متغیر است. با این حال، یک نکته قطعی است: شما میتوانید از موسیقی برای رشد، لذت، شیدایی و رهایی از تنشهای روزمره بهره ببرید.

موسیقی فراتر از یک تسکیندهنده
بسیاری تصور میکنند موسیقی تنها ابزاری برای فرار از دنیای واقعی است. اما من معتقدم آهنگسازان بزرگ تاریخ—از باخ و بتهوون گرفته تا وردی، واگنر و دبوسی—تنها به دلیل از یاد بردن ناملایمات دست به خلق اثر نزدهاند. پرسش اصلی این است: موسیقی واقعاً چه چیزی به ما میدهد و ما برای دریافت آن چه باید بکنیم؟
لذتِ در آمیخته با رنج
موسیقی به ما اجازه میدهد به تجربههای عاطفی دست یابیم که در جهان عادی ممکن نیست. حتی موسیقیهای غمگین یا مربوط به مراسم سوگواری نیز لذتبخش هستند. موسیقی هرگز تکبعدی نیست؛ موسیقی همزمان میخندد و میگرید. وقتی به یک مارش خاکسپاری گوش میدهیم، دچار وحشت نمیشویم، بلکه در حال تجربه عمیقترین لایههای احساس انسانی هستیم.
تمرکز؛ کلید اصلی شنیدن
پیشنهاد من برای شنیدنِ درست، تمرکز مطلق است:
- سکوت آغازین: پیش از شروع موسیقی، چند لحظه سکوت کنید.
- درنگ بر نت اول: بر اولین نتی که میشنوید تمرکز کنید. اجازه دهید ذهنتان از دغدغههای روزمره (مثل فهرست خرید یا مشکلات شخصی) پاک شود.
- پرواز با موسیقی: از نت اول تا آخرین نت، با اثر همراه شوید.
لازم نیست متخصص موسیقی باروک یا مدرن باشید؛ تنها کافی است ارادهای برای اتصال به موسیقی داشته باشید. میزان لذتی که از این حضورِ ذهنی به دست میآورید، در هیچ جای دیگر زندگی یافت نمیشود.
یافتنِ زبانِ موسیقیِ خود
همانطور که انسانها را در زندگی بر اساس جذابیت و نزدیکی روحی انتخاب میکنیم، با گوش دادن به ژانرهای مختلف (سمفونیک، اپرا، مجلسی و…) یاد میگیرید که چه نوع موسیقیای با روح شما سازگارتر است. هرچه بیشتر بیاموزید که چگونه خود را به موسیقی “پیشکش” کنید، بیشتر بهرهمند خواهید شد. اصل ماجرا ساده است: هرچه بیشتر و عمیقتر گوش فرا دهید، موسیقی بیشتر به شما پاسخ خواهد داد.
ترجمۀ بابک ولیپور
