آموزش ملودی مسم مسم برای گیتار همراه با نت و تبلچر
در این مطلب آموزشی، نحوه اجرای ملودی فولک و ماندگار «مسم مسم» (یک گلی سایه کمر) را با گیتار کلاسیک یاد میگیرید. این مطلب شامل نت، تبلچر، ویدیوهای اجرای ملودی و توضیحات نسخه پیشرفته (تنظیم دو صدایی) است که برای هنرجویان سطح مبتدی و متوسط گیتار آماده شده است.
آنچه در این آموزش میخوانید:
مقدمه: جادوی موسیقی فولک روی گیتار
گیتار کلاسیک، سازی چند فرهنگی و فراتر از مرزهاست. اگرچه ریشه این ساز در فرهنگ غرب است، اما انعطافپذیری فوقالعادهاش باعث شده تا بستری عالی برای اجرای موسیقیهای مختلف، از فلامنکوی اسپانیا گرفته تا ملودیهای ناب ایرانی و لاتین باشد.
برای ما گیتاریستهای کلاسیک ایرانی، شنیدن و نواختن نغمههای آشنا روی این ساز، میتواند جالب باشد و انگیزه تمرینیمان را بالا ببرد. در این مطلب آموزشی، سراغ یکی از محبوبترین قطعات فولکلور ایرانی، یعنی «یک گلی سایه کمر» که به نام «مسم مسم» نیز شناخته میشود، رفتهایم. ساختار روان و ملودی گوشنواز این قطعه، آن را به گزینهای عالی برای تمرین نوازندگی تبدیل کرده است.
در ادامه ابتدا ملودی این قطعه را به صورت نت و تبلچر بررسی میکنیم و سپس ویدیوهای اجرای آن را در دو سطح (ملودی ساده و تنظیم پیشرفته) خواهید دید.
بخش اول: آموزش ملودی مسم مسم (سطح مبتدی)
در این بخش، تمرکز ما بر روی اجرای صحیح و تمیز ملودی اصلی است.
بررسی نت و تبلچر قطعه
در تصویر زیر، ملودی «یک گلی سایه کمر» را که مخصوص گیتار کلاسیک نتنویسی شده است میبینید. خبر خوب برای هنرجویان مبتدی این است که همه این نتها در پوزیسیون اول (سر دسته گیتار) قرار دارند و نیاز به جابجاییهای سخت دست چپ نیست.
آموزش ملودی مسم مسم برای گیتار
اگر هنوز در خواندن نتهای موسیقی تسلط کامل ندارید، نگران نباشید؛ میتوانید از تبلچر (Tablature) کمک بگیرید:
- تبلچر از ۶ خط افقی تشکیل شده است که هر کدام نشانگر یکی از سیمهای گیتار است.
- بالاترین خط: مربوط به سیم اول (نازکترین سیم) است.
- خطوط بعدی: به ترتیب سیمهای دوم، سوم تا ششم (ضخیمترین سیم) را نشان میدهند.
- اعداد روی خطوط نشاندهنده شماره فرت (پرده) هستند که باید انگشتگذاری کنید (عدد ۰ یعنی سیم آزاد).
راهنمای ریتم و شمارش
از آنجا که ملودی «مسم مسم» احتمالا برای گوش شما آشناست، در درک کلی ریتم قطعه مشکلی نخواهید داشت و حس آن را به راحتی پیدا میکنید. اما برای یک اجرای دقیق و حرفهای، رعایت کشش نتها ضروری است.
اگر در قسمتهایی از قطعه به ریتم شک کردید، پیشنهاد میکنم با سرعت کم تمرین کنید و با صدای بلند و منظم بشمارید. مشخصات ریتمیک این قطعه به شرح زیر است:
- کسر میزان: چهار چهارم (4/4) است؛ یعنی در هر میزان ۴ ضرب میشماریم.
- شروع قطعه: با یک علامت «سکوت سیاه» شروع میشود (روی ضرب یک سکوت میکنیم و ضربهای به سیم نمیزنیم).
- نت سیاه: یک شماره کامل.
- نت سفید: دو شماره کامل.
- نتهای چنگ: نصف یک شماره.
بخش دوم: نسخه پیشرفته و هارمونیزه شده
اگر اجرای ملودی بالا برایتان آسان است و میخواهید تواناییهای خود را به چالش بکشید، وقت آن است که سراغ تنظیمهای پیشرفتهتر بروید.
چرا تنظیم چند صدایی (پلیفونی)؟
همانطور که در ویدیو میشنوید، اضافه شدن یک خط باس (Bass) به ملودی، قطعه را بسیار زیباتر کرده و قابلیت گیتار را در اجرای موسیقی چند صدایی (Polyphony) نشان میدهد. در این حالت گیتار شبیه به یک ارکستر کوچک عمل میکند که همزمان هم ملودی را مینوازد و هم همراهیکننده را.
من در کلاسهایم همیشه هنرجویان را تشویق میکنم که پس از تسلط بر تکنوازی ملودی، به سراغ اجرای چنین تنظیمهایی بروند. شاید در نگاه اول سخت به نظر برسد، اما اگر تمرینهای منظم و طبقهبندی شده داشته باشیم و در مسیر صحیح پیشرفت باشیم، اجرای آن اصلا دشوار نیست. معمولاً هنرجویی که حدوداً یک سال آموزش مستمر دیده باشد، توانایی اجرای چنین تنظیمی را دارد.
نکته تکنیکی مربوط به دست راست
دقت کنید که ضربهها را منظم با انگشتهای i و m بزنید. اگر چند ضربه پشت سر هم با یکی از انگشتها بزنید احتمالا کیفیت صدا افت پیدا کند و نتوانید در سرعت قابل قبول اجرا کنید.
اینکه ضربه آزاد (Tirando) بزنید یا تکیه (Apoyando)، به انتخاب شما بستگی دارد؛ اما طبیعتا در آکوردها و بخشهای چند صدایی، ضربه آزاد بهترین انتخاب است. درباره نسخه اول که فقط ملودی بود، ضربه تکیه میتواند انتخاب بهتری باشد تا صدای نتها شفافتر شنیده شود.
درباره این تنظیم
اجرایی که مشاهده کردید، تنظیم زیبای آقایان گارنیک در اوحانیان و سیاوش بیضایی است. قطعه مسم مسم با این تنظیم در کتاب ارزشمند «ترانههای محلی ایران برای گیتار» منتشر شده است. ناشر این کتاب انتشارات نوگان است.
(توضیح: به دلیل رعایت اصول حق مولف (کپیرایت) و حمایت از ناشر، از انتشار نت نسخه پیشرفته در سایت معذور هستم. علاقهمندان میتوانند با تهیه اصل کتاب از نواختن این تنظیم زیبا لذت ببرند.)
نظر شما چیست؟
آیا اجرای ملودیهای ایرانی با گیتار کلاسیک را دوست دارید؟ تجربه خودتان از تمرین این قطعه را در بخش نظرات برایم بنویسید. چه قطعات دیگری از موسیقی ایرانی را دوست دارید با گیتار بنوازید؟
“`
