متنی از لیلی افشار به یاد آندرس سگوویا، اسطوره گیتار کلاسیک
مروری بر زندگی و آثار گیتاریست برجسته ایرانی و خاطره ملاقات او با اسطوره گیتار کلاسیک جهان، اندرس سگوویا
فهرست مطالب
ملاقات تاریخی با سگوویا
در بهار ۱۹۹۳، مجله Guitar Review ویژهنامهای برای آندرس سگوویا منتشر کرد که در آن بسیاری از بزرگان گیتار کلاسیک به یاد این چهره پرآوازه قرن بیستم نوشتهاند. لیلی افشار در این ویژهنامه خاطرهای تأثیرگذار از ملاقات خود با سگوویا را به اشتراک گذاشته است.
“آندرس سگوویا بر زندگی من آشکارا اثر گذاشته است. طی سالهای نوجوانیام در ایران، طبق عادت کنار ضبط صوت مینشستم و سعی میکردم همراه او بنوازم. رویایم آن بود که زمانی بتوانم به خوبی او باشم.”
سرانجام در سال ۱۹۸۶، این فرصت برای افشار فراهم شد تا در مسترکلاسهای دانشگاه USC برای سگوویا بنوازد. او در توصیف این تجربه میگوید:
“اتفاقی که از جریان کلاس به یاد دارم برمیگردد به جایی که قطعهی «سِویا» (Sevilla) را مینواختم. هنگامی که به میانهی بخش آرام رسیدم، او مرا متوقف کرد. مکثی طولانی پدید آمد که همچون یک ساعت به نظر میرسید.”
سگوویا سپس از او پرسید: “تو اهل کجایی؟” و پس از پاسخ افشار که گفت ایرانی است، با مکثی دیگر ادامه داد: “بله، میتوانم روح فلامنکو و خون عرب را درون تو ببینم.” این جمله باعث تشویق حضار شد و به تعبیر افشار، شیوه سگوویا برای تمجید از او بود.
زندگینامه لیلی افشار
لیلی افشار (۱۳۳۸-۱۴۰۲) گیتاریست کلاسیک مشهور ایرانی است که سالهای کودکی را در ایران گذراند و در بحبوحه انقلاب ۵۷ به آمریکا مهاجرت کرد. او در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا در رشته نوازندگی گیتار تحصیل کرد و با گیتاریستهای مهمی همکاری داشت.
آدام هولتزمن و اسکار گیلیا از جمله معلمهای تأثیرگذار بر نوازندگی لیلی افشار بودند. شرکت در مسترکلاس آندرس سگوویا برای هر گیتاریست کلاسیک یک افتخار محسوب میشود و افشار در زمان شرکت در این کلاسها حدوداً ۲۶ سال داشته است.
تأثیر سگوویا بر افشار
افشار در توصیف سگوویا مینویسد:
“او مردی باوقار و دلسوز به نظر میرسید. نشستن در کنارش و برای او نواختن باعث شد تا من احساس اطمینان و امنیت داشته باشم. او در تدریس به من توجه زیادی نشان داد: در نُتم اصلاحاتی انجام داد و با صدای گیرای خود، خطوط صوتی موسیقیای که مینواختم را خواند تا من را در عبارتبندی یاری کند.”
شرکت در جلسات آموزشی با مهمترین چهره گیتار کلاسیک قرن بیستم تأثیر ماندگاری بر افشار داشت که در ادامه کار هنری او مشهود بود. از نظر تکنیک نوازندگی، از نگاه افشار، آندرس سگوویا یک گیتاریست و موسیقیدان بینشیر بود که صدایی شگفتانگیز از گیتار میساخت. سونوریته اندرس سگوویا برای بسیاری از گیتاریستها، نمونهای از بهترین صدایی بود که میشد با گیتار خلق کرد.
فعالیتهای آموزشی در ایران
لیلی افشار با حضور هر ساله خود در ایران، نقشی مهم در آموزش گیتار کلاسیک در کشورمان ایفا کرد. اجرای کنسرت، انتشار آلبومهای تکنوازی و همنوازی و انتشار کتاب از جمله فعالیتهای اثرگذار افشار در ایران بود.
هنرجویان و معلمهای زیادی در کلاسهای او شرکت میکردند و شهرهای مختلف در ایران میزبان او به عنوان یک مدرس و نوازنده با سطح جهانی بودند.
رویکرد هنری و فلسفه نوازندگی
لیلی افشار بر دقیق گوش دادن و رسیدن به یک تفسیر از مسیر بالا بردن دانش موسیقایی تأکید داشت. از نظر او گیتار کلاسیک سازی فوقالعاده برای اجرای آوازی موسیقی بود.
برای افشار نواختن گیتار فقط به صدا در آوردن نتها نبود بلکه رسیدن به یک کیفیت بالا و تأثیرگذاشتن بر مخاطب را هدف داشت. اجرای او از قطعاتی نظیر Koyunbaba (کویونبابا ساخته کارلو دومنیکونی) و Invocation and Dance ساخته خواکین رودریگو در کنسرتها تأثیری شگرف بر مخاطبان داشت.
برای افشار موزیکالیته و اجراهای همراه با جزییات اولویت اصلی بود. او از نظر تکنیکی در سطحی بسیار بالا قرار داشت و قطعات هر دوره و سبک را با رعایت جزییات اجرا میکرد.
رپرتوار و آثار ضبطشده
لیلی افشار رپرتوار متنوعی داشت. آثار آهنگسازان قرن بیستم نظیر لئو بروور، کارلو دومنیکیونی، خواکین رودریگو و ماریو کاستلنوو تددسکو بارها توسط افشار اجرا شده است.
او از آهنگسازان معاصر نظیر رضا والی، دوشان بوگدانوویچ و کامران اینجه آثاری را ضبط کرده است. در کنار این قطعات، اجرای آثار یوهان سباستیان باخ و آهنگسازان کلاسیک گیتار نظیر فرناندو سور برای افشار اهمیت زیادی داشت.
لیلی افشار گیتاریست کلاسیک مشهور ایرانی
آثار منتشرشده و کتب آموزشی
انتشارات ماهور و ملبی کتابی از آثار یوهان سباستیان باخ که توسط لیلی افشار تنظیم شده را منتشر کردهاند. افشار در انگشتگذاری و ویرایش این قطعات، رویکردی متفاوت از همنسلان خود دارد.
به قصد پیوستگی صدا و بهتر صدا دادن نتها روی گیتار، او گاهی انگشتگذاریها را پیچیدهتر کرده و به نظر خودش صدایی “گیتاری” را به وجود آورده است.
دو جلد کتاب آموزشی برای نوازندگی گیتار کلاسیک، بخشی دیگر از کارنامه پربار لیلی افشار است. در این دو کتاب افشار از نقطه صفر آغاز کرده و هنرجو را به سطح متوسط (intermediate) میرساند. مطالعه این مجموعه آموزشی گیتار کلاسیک برای نوازندگان و معلمان گیتار بسیار مفید است.
تنظیمهای افشار از موسیقی محلی ایران یکی از بهترین مجموعهها برای نوازندگان گیتار است. سطح این تنظیمات متوسط و بالاتر است و از تکنیکهای مختلف گیتار کلاسیک در آنها استفاده شده است. لیلی افشار این تنظیمها را به صورت سی دی ضبط و در کنتسرتها نیز اجرا کرد.
